Christiana Figueres, de ervaren diplomaat achter het Akkoord van Parijs uit 2016, heeft een scherpe waarschuwing afgegeven: de wereld wordt “gegijzeld” door haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Sprekend over haar benoeming tot medevoorzitter van een nieuwe Lancet-commissie, herformuleerde Figueres de klimaatcrisis niet alleen als een maatstaf voor het milieu, maar ook als een diepgaande humanitaire noodsituatie, waarbij ze de daaruit voortvloeiende gevolgen voor de gezondheid “de moeder van alle onrechtvaardigheden” noemde.
Een nieuwe lens: van emissies tot menselijke gezondheid
De nieuw gevormde Lancet Commission heeft de taak te onderzoeken hoe de stijgende zeespiegel de mondiale gezondheid, ongelijkheid en menselijk welzijn hervormt. In tegenstelling tot traditionele klimaatdiscussies die zich vaak richten op abstracte wetenschappelijke gegevens of koolstofdelen per miljoen, wil deze commissie de crisis verankeren in de menselijke ervaring.
De focus verschuift naar tastbare, onmiddellijke bedreigingen:
– Water- en voedselzekerheid: De stijgende oceanen verzilten kustgebieden, vervuilen drinkwater en vernietigen gewassen.
– Sanitaire voorzieningen en ziekten: Veranderingen in de waterkwaliteit en overstromingen hebben rechtstreekse gevolgen voor de infrastructuur voor de volksgezondheid.
– Cultureel en psychologisch trauma: Ontheemding is niet alleen een logistieke zet; het is een verlies van identiteit, voorouderlijke verbinding en ‘intergenerationeel verdriet’.
“Het framen van deze kwesties in termen van gezondheid, waardigheid, levensonderhoud en identiteit biedt een veel betere context… we begrijpen dat dit echt gaat over de menselijke ervaring op deze planeet,” merkte Figueres op.
De ongelijkheid van het opkomend tij
De crisis wordt gekenmerkt door een diepgaande onevenwichtigheid tussen oorzaak en gevolg. Terwijl de grootste economieën ter wereld de mondiale uitstoot aanjagen, zijn het de laaggelegen landen en kustgebieden die met de meest directe existentiële bedreigingen worden geconfronteerd.
Recent onderzoek gepubliceerd in Nature suggereert dat eerdere modellen de zeespiegelstijging mogelijk aanzienlijk hebben onderschat. In delen van het mondiale Zuiden, inclusief Zuidoost-Azië en de Indo-Pacific, zou de zeespiegel 100 cm tot 150 cm hoger kunnen zijn dan eerder voorspeld. Hierdoor lopen landen als Tuvalu, Kiribati en Fiji het risico binnen tientallen jaren onbewoonbaar te worden, naast grote wereldsteden als Londen, Amsterdam en New Orleans.
De strijd om verantwoording: recht versus naleving
Een centrale missie van de commissie is te onderzoeken hoe wettelijke kaders vervuilers ter verantwoording kunnen roepen. Dit komt op een kritiek moment na een historisch advies uit 2025 van het Internationaal Gerechtshof (ICJ), waarin werd gesteld dat landen een wettelijke verplichting hebben om klimaatschade te voorkomen.
Figueres waarschuwt echter dat juridische overeenkomsten alleen geen wondermiddel zijn. Ze wees op het historische vertrek van Canada uit het Kyoto-protocol als een waarschuwend verhaal over de manier waarop landen zich eenvoudigweg kunnen terugtrekken uit bindende verplichtingen om boetes te vermijden.
Om echte verandering teweeg te brengen, is de commissie van plan een drieledige strategie te volgen:
1. Juridische druk: Gebruikmaken van de bevindingen van het ICJ en komende VN-resoluties (onder leiding van Vanuatu) om een raamwerk voor restitutie te creëren.
2. Wetenschappelijk bewijs: Het gebruik van rigoureuze gegevens om de gevolgen van nietsdoen bloot te leggen.
3. Verlicht eigenbelang: Bedrijven en overheden ervan overtuigen dat het verminderen van de uitstoot noodzakelijk is voor economische stabiliteit en bedrijfscontinuïteit op de lange termijn.
Conclusie
De Lancet Commission probeert de kloof tussen klimaatwetenschap en het overleven van de mens te overbruggen, door het gesprek te verplaatsen van abstract beleid naar de dringende bescherming van het leven en de waardigheid. Door zich te concentreren op gezondheid en gerechtigheid wil de commissie het klimaatdebat transformeren van een technische strijd in een mondiale morele noodzaak.
