Al meer dan twintig jaar zijn paleontologen verbaasd over een specifiek fossiel dat alles wat ze wisten over de evolutionaire tijdlijn van koppotigen in twijfel trok. Een wezen dat ooit werd geprezen als de oudst bekende octopus, Pohlsepia mazonensis, is nu opnieuw geclassificeerd. Nieuw onderzoek suggereert dat dit 310 miljoen jaar oude exemplaar eigenlijk een gedeeltelijk ontbonden nautilus was.
De evolutionaire discrepantie
Toen het fossiel voor het eerst werd beschreven in 2000, zorgde de ontdekking ervan voor een aanzienlijk ‘missing link’-probleem in het geologische archief. Het fossiel, gevonden in de buurt van Chicago, had een rond lichaam, vinachtige structuren en een wirwar van armen.
Hoewel zijn uiterlijk deed denken aan een octopus, vertoonde zijn leeftijd een enorme tegenstrijdigheid:
– De leeftijd van het fossiel: ~310 miljoen jaar oud.
– The Known Octopus Record: Fossiel bewijs van echte octopussen verschijnt pas minstens 150 miljoen jaar later.
Deze kloof van 150 miljoen jaar maakte het bijna onmogelijk voor wetenschappers om in kaart te brengen hoe octopussen evolueerden, omdat Pohlsepia simpelweg niet paste in de gevestigde biologische tijdlijn.
De doorbraak: röntgenonderzoek naar het verleden
Om het mysterie op te lossen, wendden paleontoloog Thomas Clements en zijn team aan de Universiteit van Reading zich tot krachtige röntgentechnologie. In plaats van alleen naar de vorm van het fossiel te kijken, gebruikten ze röntgenstralen om de chemische kenmerken van de mineralen rond de zachte weefsels van het dier te onderzoeken.
Deze geavanceerde beeldvorming leidde tot een cruciale ontdekking: de radula.
De radula is een gespecialiseerde, raspende tong die in verschillende weekdieren voorkomt. Het dient als een biologische ‘vingerafdruk’ omdat de structuur ervan zeer specifiek is voor verschillende soorten. De bevindingen van het team onthulden:
– Octopus radulae heeft doorgaans 7 tot 9 tanden per rij.
– Het Pohlsepia -exemplaar had minstens 11 tanden per rij.
Dit aantal tanden komt veel nauwer overeen met de nautilus – een eeuwenoude koppotige met een schild die nog steeds in de moderne oceanen voorkomt – dan met een octopus. In feite lijken de tanden sterk op die van een uitgestorven nautilussoort, Paleocadmus pohli, gevonden op dezelfde plek.
Waarom het fossiel er “verkeerd” uitzag
Een veel voorkomende vraag rijst: als het een nautilus was, waarom zag hij er dan uit als een octopus zonder schaal?
De onderzoekers geloven dat het antwoord ligt in decompositie. Het fossiel vertoont tekenen dat het dier al begon te rotten voordat het volledig in sediment was ingesloten. Net als bij moderne nautilussen scheidde het zachte weefsel van het wezen zich tijdens het verval waarschijnlijk van zijn schaal, waardoor een vlezige, armachtige massa achterbleef die het silhouet van een octopus nabootste.
Waarom deze herindeling belangrijk is
Deze ontdekking doet meer dan alleen maar één vermelding in een leerboek corrigeren; het herijkt ons begrip van de geschiedenis van het leven.
Door Pohlsepia uit de octopuslijn te verwijderen, wordt de evolutionaire tijdlijn veel logischer. Het bevestigt dat octopussen een veel jongere groep vormen dan eerder werd gedacht, waardoor de lastige kloof van 150 miljoen jaar wordt overbrugd en een duidelijkere en nauwkeurigere kaart wordt opgeleverd van de manier waarop koppotigen zich in de loop van miljoenen jaren hebben gediversifieerd.
Conclusie
De herclassificatie van Pohlsepia mazonensis van een octopus naar een nautilus beslecht een al lang bestaand paleontologisch debat, maakt de evolutionaire tijdlijn gladder en biedt een nauwkeuriger geschiedenis van de ontwikkeling van koppotigen.
