додому Technologia i nauka Nauka i badania Dlaczego półprzewodniki zasilają współczesną elektronikę

Dlaczego półprzewodniki zasilają współczesną elektronikę

Są pośrodku. Niezupełnie przewodnik, jak miedź, i niezupełnie izolator, jak guma. Ta „przestrzeń pośrednia” sprawia, że ​​materiały półprzewodnikowe stanowią podstawę każdego urządzenia, którego dziś dotykamy.

Bez tych krystalicznych ciał stałych nie mielibyśmy smartfonów w kieszeniach, serwerów zasilających Internet ani samochodów elektrycznych na drogach. Na nich oparte są diody, tranzystory i układy scalone. Są małe. Są niezawodne. A co najważniejsze: nie marnujesz dużo energii.

Przerwa w przewodności

Materiały ogólnie dzielą się na trzy kategorie.

Izolatory blokują prąd. Weźmy na przykład stopiony kwarc lub szkło. Ich przewodność jest niewiarygodnie niska i zwykle waha się od 10^{-18}$ do 10^{-10}$ Siemensa na centymetr. Przewodniki takie jak aluminium umożliwiają niezakłócony przepływ prądu. Ich przewodność jest wysoka, zwykle od 10^4$ do 10^6$ Siemens na centymetr.

Półprzewodniki istnieją pomiędzy sobą w stanie chaotycznym.

Przewodność półprzewodnika nie jest stała. Ona się zmienia.

Ta zmienność jest cechą, a nie wadą. Temperatura. Światło. Pola magnetyczne. Nawet najmniejsze zanieczyszczenia mogą radykalnie zmienić przewodność elektryczną półprzewodnika.

Weźmy silikon. Jest to najpopularniejszy materiał półprzewodnikowy. Czysty krzem nie jest szczególnie przewodzący. Ale jeśli dodasz tylko garść atomów boru – około 10 atomów boru na milion atomów krzemu – sytuacja całkowicie się zmieni.

Ten niewielki dodatek, zwany także dopingiem, tysiąckrotnie zwiększa przewodność elektryczną.

Dlaczego to jest ważne? Ponieważ pozwala inżynierom tworzyć komponenty o precyzyjnych, kontrolowanych charakterystykach przenoszenia mocy. Można tworzyć tranzystory, które działają jako przełączniki lub wzmacniacze. Można stworzyć czujniki optyczne wykrywające światło. Można tworzyć lasery na ciele stałym, które emitują precyzyjne wiązki.

Te poszczególne elementy są przydatne. Ale ich prawdziwa siła leży w integracji. Można je szczelnie upakować w obwodach mikroelektronicznych. Integracja ta umożliwia nowoczesne przetwarzanie danych. Mówimy o skomplikowanych systemach, które mieszczą się na chipie nie większym niż paznokieć.

Skalowalność napędza rynki konsumenckie i przemysłowe. Półprzewodniki to kluczowe elementy, od przetwarzania sygnałów po systemy sterowania. Są wszędzie. I tak pozostanie w dającej się przewidzieć przyszłości.

Historia półprzewodników zaczyna się od atomów. Na początku XIX wieku badacze rozpoczęli badania materiałów występujących pomiędzy przewodnikami i izolatorami. Najprostsze z nich są elementarne. Składają się tylko z jednego rodzaju atomu. Krzem (Si), german (Ge) i cyna (Sn) należą do IV grupy układu okresowego pierwiastków. Selen (Se) i tellur (Te) należą do szóstej grupy.

Ale prawdziwa trudność wynika z połączeń. Są mieszaninami dwóch lub więcej pierwiastków. Arsenek galu (GaAs) to związek binarny grupy III-V. Łączy gal z grupy III z arsenem z grupy V. Można uzyskać jeszcze bardziej złożone struktury. Związki trójskładnikowe zawierają trzy pierwiastki. Tellurek rtęciowo-indowy (HgIn2Te4) jest przykładem związku z grupy II-III-VI. W niektórych przypadkach mogą składać się tylko z dwóch grup. Arsenek glinowo-galowy (AlGaAs) to trójskładnikowy stop grup III-V. Aluminium i gal należą do trzeciej grupy. Proporcje zależą od składu. Jeśli indeks x wynosi 1, jest to czyste aluminium. 0 oznacza czysty gal.

Czysty krzem jest nadal królem układów scalonych. Natomiast pod względem luminescencji dominują związki binarne i trójskładnikowe z grupy III-V.

Przejście z germanu na krzem

Przed 1947 rokiem półprzewodniki były proste. Były to urządzenia dwupinowe. Stosowany jako prostownica. Lub jako fotodiody. Potem pojawił się tranzystor bipolarny. To zmieniło wszystko.

We wczesnych latach pięćdziesiątych preferowanym materiałem był german. Pracował. Ale miał wadę. Urządzenia wykonane z germanu miały zbyt duży prąd upływowy. Nawet w umiarkowanych temperaturach wycieki były niedopuszczalne w wielu zastosowaniach.

Krzem pojawił się na scenie na początku lat 60. Szybko zastąpił german. Powody były praktyczne. Po pierwsze, urządzenia krzemowe mają znacznie niższe prądy upływowe. Po drugie, dwutlenek krzemu (SiO2) łatwo tworzy się na powierzchni krzemu. Tworzy wysokiej jakości izolację. Upraszcza to produkcję.

Obecnie technologia krzemowa jest wszędzie. Urządzenia krzemowe stanowią ponad 95 procent wszystkich produktów półprzewodnikowych na całym świecie.

Jasne punkty połączeń półprzewodnikowych

Silikon jest uniwersalny. Jednak nie nadaje się do wszystkich zadań. Wiele związków półprzewodnikowych ma właściwości elektryczne i optyczne, których krzem nie jest w stanie odtworzyć. Najbardziej znanym przykładem jest arsenek galu. Lepiej radzi sobie ze światłem i niektórymi częstotliwościami radiowymi.

Właśnie dlatego procesory komputerów głównego nurtu nie korzystają z GaA. Można go znaleźć w dziedzinie optoelektroniki. Jest stosowany w zastosowaniach wykorzystujących częstotliwość radiową. Na tych niszowych rynkach widoczne są ograniczenia krzemu.

Jak dobór materiału wpływa na działanie urządzenia

Wybór materiału to nie tylko kwestia akademicka. Określa, co urządzenie może zrobić w praktyce. Jeśli potrzebujesz przetwarzać dane, rozwiązaniem będzie krzem. Jeśli chcesz emitować światło lub przesyłać sygnały o wysokiej częstotliwości, będziesz szukać gdzie indziej.

Podział ten wyjaśnia współczesny obraz półprzewodników. Pod względem objętości dominuje jeden materiał. Inne dominują w niektórych obszarach. Właściwości fizyczne atomów determinują zastosowanie.

Jak atomy tworzą szkielet krzemowy

Półprzewodniki zbudowane są na bazie monokryształów. Atomy ułożone są w gęstą trójwymiarową sieć. W czystym krzemie ta struktura jest prawie nieskazitelna.

Spójrz na uproszczony plasterek 2D tego kryształu. Każdy atom krzemu jest otoczony przez czterech sąsiadów. Ma cztery zewnętrzne elektrony. Dzieli się nimi. Każda wspólna para tworzy wiązanie kowalencyjne. Przyciąganie między elektronami i jądrami utrzymuje sieć razem.

Odizolowane atomy zachowują się inaczej. Mają oddzielne poziomy energii. Kiedy połączysz wiele atomów w kryształ, poziomy te się rozszerzają. Zamieniają się w strefy energetyczne.

Bariera pasma wzbronionego

Temperatura jest ważna. W temperaturze zera absolutnego, bez wibracji termicznych, elektrony całkowicie wypełniają określone strefy. Najbardziej zaludnionym pasmem jest pasmo walencyjne. Powyżej znajduje się strefa przewodzenia.

Jest między nimi przepaść. Obszar zabroniony. Elektrony nie mogą tu istnieć. W dielektrykach różnica ta jest ogromna. W przypadku półprzewodników jest to mniejsze. Ta strefa zakazana określa zachowanie materiału.

Najbardziej przydatne półprzewodniki mają napięcie od 0,25 do 2,5 elektronowoltów. Krzem – 1,12 eV. Arsenek galu – 1,42 eV. Diament, idealny dielektryk, ma wartość do 5,5 eV. Rozmiar tej szczeliny określa łatwość przepływu prądu.

W czystym półprzewodniku w niskich temperaturach elektrony są „zamknięte”. Znajdują się w swoich strefach energetycznych i nie są w stanie przewodzić prądu elektrycznego. Ogrzewanie zmienia sytuację. Wibracje termiczne mogą rozrywać wiązania kowalencyjne i uwalniać elektrony mogące przenosić prąd. Jednakże uwolnienie elektronu pozostawia wolne miejsce.

Ta pusta przestrzeń nazywana jest „dziurą”.

Dziury zachowują się jak fikcyjne cząstki z ładunkiem dodatnim. Poruszają się w kierunku przeciwnym do elektronów. Po przyłożeniu pola elektrycznego zarówno wolne elektrony w paśmie przewodnictwa, jak i dziury w paśmie walencyjnym przemieszczają się przez kryształ. Ten podwójny ruch wytwarza prąd elektryczny. Przewodność zależy od dwóch czynników: gęstości tych nośników ładunku i ich mobilności.

W samoistnym półprzewodniku liczba wolnych elektronów jest równa liczbie dziur. Poruszają się jednak z różną prędkością. Mobilność elektronów jest na ogół wyższa. Weźmy własny krzem w temperaturze pokojowej. Elektrony poruszają się z prędkością 1500 cm²/(V s), a dziury pozostają w tyle z prędkością 500 cm²/(V s). Ogólnie rzecz biorąc, wraz ze wzrostem temperatury ruchliwość maleje zarówno w przypadku elektronów, jak i dziur.

Czysty krzem słabo przewodzi prąd w temperaturze pokojowej. Aby to skorygować, producenci stopują go. Wprowadzają zanieczyszczenia w stężeniach około jednej części na milion. W ten sposób powstaje półprzewodnik zanieczyszczający. Domieszkowanie znacznie zwiększa przewodność, chociaż nieznacznie zmniejsza mobilność nośnika.

Tworzenie materiałów typu n i p

Doping odbywa się poprzez wymianę atomów.

Kiedy atom krzemu zostaje zastąpiony atomem pentalentnym, takim jak arsen, cztery z pięciu zewnętrznych elektronów tworzą wiązania z sąsiednimi atomami krzemu. Piąty elektron pozostaje wolny. Przechodzi do pasma przewodnictwa. W ten sposób powstaje półprzewodnik typu typu n. Arsen jest dawcą. Oddaje elektrony.

Jeśli zastąpisz krzem atomem trójwartościowym, takim jak bor, ma on tylko trzy zewnętrzne elektrony. Do utworzenia stabilnych wiązań kowalencyjnych potrzebny jest czwarty elektron. Przechwytuje elektron z pobliskiego wiązania. Tworzy to dziurę w paśmie walencyjnym. W ten sposób powstaje półprzewodnik typu typu p. Bor pełni rolę akceptora.

złącze p-n

Tam, gdzie spotykają się materiały typu n i p, dzieje się coś interesującego.

Efekt diodowy i awaria złącza

Kiedy rodzaj zanieczyszczeń wewnątrz monokryształu nagle zmienia się z typu p (akceptory) na typu n (donory), powstaje połączenie p-n. To tutaj dzieje się „magia”. Po stronie p głównymi nośnikami ładunku są dziury, tzw. nośniki większościowe. Część elektronów wygenerowanych termicznie również tam pozostaje, pełniąc rolę nośników mniejszościowych. Po stronie n sytuacja jest odwrotna: dominują elektrony, a dziury są nośnikami mniejszościowymi.

Warstwa zubożona (obszar ładunku kosmicznego) znajduje się bezpośrednio przy granicy faz. Nośniki swobodnego ładunku są usuwane z tego obszaru, skutecznie zamieniając złącze w izolator. Jest to „martwa strefa”, dopóki procesy zewnętrzne nie uruchomią procesów.

Rektyfikacja: jak prąd płynie w jednym kierunku

Cechą definiującą złącze p-n jest prostowanie. Dzięki temu prąd może łatwo płynąć w jednym kierunku i być blokowany w innym. Spójrz na charakterystykę prądowo-napięciową krzemowego złącza p-n**: jest ona nieliniowa. Jest „uparta”.

Jeżeli zostanie przyłożone napięcie stałe – dodatnie po stronie p, ujemne po stronie n – bariera ulega zniszczeniu. Większość głównych przewoźników spieszy się z przejściem. Prąd płynie swobodnie. Tylko.

Odwrotne nastawienie? W tym przypadku przeciwieństwa nie przyciągają, ale odpychają. Nośniki ładunku oddalają się od złącza, a warstwa zubożona wzrasta. Przepływa przez niego tylko niewielki prąd upływowy. Można je zaniedbać. Dopóki nie przestanie taki być.

Zrozumienie napięcia przebicia

Po zastosowaniu polaryzacji zaporowej prąd upływowy pozostaje stały. To znaczy, dopóki nie osiągniesz progu krytycznego. Przejście jest zniszczone. Prąd nagle wzrasta.

To awaria złącza jest często nieszkodliwa, o ile kontrolujesz rozpraszanie mocy. Nie dopuść do przegrzania, a dioda przetrwa. To nie jest odmowa; to jest granica.

Napięcie przewodzenia wymagane do włączenia złącza pn jest zwykle mniejsze niż jeden wolt. A co z napięciem przebicia wstecznego? To bardzo się różni. Niektóre urządzenia mają mniej niż jeden wolt, inne tysiące woltów. Stężenie zanieczyszczeń i parametry urządzenia decydują o tym, gdzie przebiega ta granica.

Dlaczego to jest ważne?

Można by pomyśleć, że złącza pn to po prostu abstrakcyjna fizyka. To jest błędne. Stanowią podstawę współczesnej elektroniki. Chociaż istnieją bardziej złożone konstrukcje, takie jak tranzystory p-n-p i n-p-n, wszystkie opierają się na podstawowym zachowaniu prostego złącza p-n.

Bez tego zaworu jednokierunkowego nie ma prostowania. Brak stabilizacji. Nie byłoby układów scalonych, które zasilałyby wszystko, od telefonów po sieci energetyczne. Jest to prosta konstrukcja. Wyczyść granicę. Ale ona zmienia wszystko.

Wciąż przesuwamy granice tego, jak cienkie mogą być te warstwy, jak szybko mogą się przełączać i jakie napięcie mogą wytrzymać przed awarią. Fizyka się nie zmieniła, ale aplikacje stale się rozwijają. Skąd przyjdzie kolejne przełomowe odkrycie?

Exit mobile version