Erik Satie wilde er nooit bij horen. Geboren als Eric Alfred Leslie Satie in Honfleur, Frankrijk, op 17 mei 1866, had hij een gecompliceerde relatie met het Conservatorium van Parijs. Hij schreef zich in 1879 in, maar vertrok in 1882. Hij stopte niet omdat hij faalde. Hij stopte omdat de instelling verstikkend voelde.
Jarenlang speelde hij piano in café Le Chat Noir. Het was een ruig optreden. Hij speelde voor fooien en lachte in een wijk waar geld schaars was. Zijn kleding was vreemd. Zijn levensstijl was sober. Hij leefde in armoede. Niemand besteedde in deze jaren aandacht aan zijn composities.
Toen kwamen de Rozenkruisers. Rond 1890 sloot Satie zich aan bij hun beweging. Het veranderde zijn muziek. Hij schreef werken geïnspireerd door hun mystieke overtuigingen. De stukken waren vreemd. Ze waren anders. Ze waren niet romantisch. Ze waren niet impressionistisch. Hij bespotte voortdurend die bewegingen.
“De muziek van Satie vertegenwoordigt de eerste definitieve breuk met de 19e-eeuwse Franse romantiek.”
Waarom doet zijn muziek er vandaag toe? Omdat hij de mal heeft doorbroken. Vóór Satie was de Franse muziek vol emoties. Het was groots. Het was serieus. Satie heeft het uitgekleed. Hij heeft het reserve gemaakt. Hij maakte het onconventioneel. Hij gebruikte parodie als wapen.
Zijn pianowerken zijn kort. Ze zijn eigenzinnig. Hij gaf ze belachelijke titels. Drie stukken in de vorm van een peer uit 1903 is een perfect voorbeeld. Het is geen peer. Het is muziek. Maar de titel vertelt je alles wat je moet weten over zijn houding.
De breuk met de traditie
Satie schreef niet alleen aantekeningen. Hij daagde de status quo uit. Hij verzette zich tegen het impressionisme. Componisten als Debussy waren in opkomst. Satie respecteerde hen, maar hield afstand. Hij spotte met de trend. Hij gaf de voorkeur aan iets heel anders.
Zijn muziek was een voorloper van het modernisme. Het was niet opzichtig. Het was direct. Het was vreemd. Het was eerlijk.
Wie heeft het gemerkt? In 1911 luisterde de wereld eindelijk. Satie werd geprezen als pionier. Claude Debussy bewonderde hem. Jean Cocteau verdedigde hem. De groep die bekend staat als Les Six keek naar hem op. Ze zagen wat anderen misten. Ze zagen de toekomst in zijn spaarzame akkoorden en luchthartige titels.
Erfenis van de vreemde eend in de bijt
Satie stierf op 1 juli 1925 in Parijs. Hij stierf in dezelfde stad die hem ooit negeerde. Maar zijn nalatenschap bestond niet uit geld. Het was tijdens zijn leven niet beroemd. Het was in de pauze die hij creëerde.
Hij bewees dat muziek niet luid hoeft te zijn om krachtig te zijn. Het hoefde niet complex te zijn om diep te gaan. Het moest gewoon trouw zijn aan zijn schepper.
Zijn invloed rimpelt vandaag de dag door de popcultuur. Je hoort het in het minimalisme. Je hoort het in avant-gardistische experimenten. Je hoort het aan de weigering om de zaken al te serieus te nemen.
Was hij van plan de muziekgeschiedenis te veranderen? Waarschijnlijk niet. Hij wilde gewoon piano spelen. Hij wilde gewoon zijn leven leiden. Maar daarmee werd hij een van de belangrijkste figuren in de Franse muziek.
Zijn werken blijven toegankelijk
