Het is een poëtische truc die al langer bestaat dan de drukpers. Een acrostichon is een kort vers waarin de eerste letters van elke regel, recht naar beneden gelezen, een woord of boodschap spellen. De naam komt van het Griekse akros (aan het einde) en stichos (regel of vers). Ja, de etymologie is een beetje verdraaid omdat de letters aan het begin van de regels staan, maar zo werkt taal soms.
Dit was niet alleen een middeleeuwse salontruc. De techniek werd toegepast op de profetieën van de Erythraeïsche Sibille. Deze geschriften stonden op bladeren en waren zo gerangschikt dat de beginletters van die bladeren altijd een specifiek woord vormden. Slim? Zeker. Praktisch? Misschien niet. Maar het bleef hangen.
Tegen de tijd dat we in Griekenland de Alexandrijnse periode bereikten, waren acrostichons gebruikelijk. Latijnse schrijvers als Ennius en Plautus sprongen op de kar. Ze gebruikten acrostichons in de titels van hun toneelstukken om de argumenten erin aan te duiden. Middeleeuwse monniken waren dol op hen. Dat gold ook voor dichters tijdens de Middelhoogduitse en Italiaanse Renaissance. Het is een format dat overleeft omdat het een puzzel is, vermomd als kunst.
Dan is er de alfabetische versie, genaamd abecedarian. Je begint met a. De volgende regel begint met b. Dan c. Je ziet dit in de Hebreeuwse Psalmen, met name in Psalm 25 en 34. Elk vers volgt het alfabet in strikte volgorde. Het is meditatief. Het is gestructureerd. Het is ook vervelend als je niet van dat soort dingen houdt.
Het spel wordt complexer met dubbele acrostichons. Dit zijn puzzels waarbij de beginletters een woord vormen, maar dat geldt ook voor de middelste letters. Of de laatste letters. Soms alle drie. Het is een gelaagdheid van codes.
In de Verenigde Staten evolueerde dit naar een specifiek puzzelformaat. De dubbele crostiek. Bedacht door Elizabeth Kingsley voor de Saturday Review in 1934. Het combineerde lege kruiswoordpuzzels met literaire aanwijzingen. Je hebt de aanwijzingen opgelost om antwoorden te krijgen. Die antwoorden hadden genummerde blanco’s. Vul ze in en de letters bevatten een citaat. De auteur en titel van een literair werk verschenen ook in het acrostichon van de antwoorden. Het was een hersenkraker die uit meerdere stappen bestond.
Waarom maakt het nog steeds uit? Omdat wij van patronen houden. Wij vinden het leuk om verborgen boodschappen in het volle zicht te vinden. Of het nu een monnik in een scriptorium is of een kruiswoordraadselfan in 1934, de drang om te coderen en decoderen zit diepgeworteld. Het acrostichon is slechts het vat. De inhoud verandert. De spanning van de onthulling blijft hetzelfde. Jij leest naar beneden. Jij vindt het woord. Je voelt je even slim. Dan ga je verder.
