250 jaar in de ruimte
Het is Amerika’s 250e. Een groot probleem? Zeker.
NASA besloot de tweehonderdjarige plus te markeren met iets passends. Geen vlaggen. Geen taart. Kosmische beelden. Ze kwamen uit het Chandra röntgenobservatorium. Orbitaal ingezetene sinds 1999. Chandra ziet dingen die onze ogen niet kunnen zien. Met name röntgenstralen met hoge energie.
Het bureau mengde deze gegevens met feeds van Hubble en de James Webb Space Telescope. Ook telescopen op de grond deden mee. Het resultaat is een vierdelige bundel. Uitgevoerd in rood wit en blauw.
Het is een diepe ruimte, aangekleed voor 4 juli.
Cassiopeia A: Het vuurwerk
Kijk linksboven. Het is Cassiopeia A.
11.000 lichtjaren verwijderd. Een supernova-overblijfsel. Om het bot te zeggen: het lijkt op een echte Four of July-explosie. Daar ontplofte een enorme ster. Ongeveer 340 jaar geleden.
Chandra levert de blauwe en paarse gegevens. Dat is de explosiegolf. Het spoort ijzer, calcium en zuurstof op. Dan komt JWST. Infraroodgegevensoverlays in rood en wit. Dit benadrukt de uitdijende puinomhulling. Stof drijft naar buiten.
“Het is allemaal het resultaat van een enorme stellaire explosie”
NGC 3603: Babysterren
Rechtsboven komen we bij NGC 3603.
Twintigduizend lichtjaren ver in de Carina-spiraalarm. Dit is een gigantische nevel. De grootste in de Melkweg die voor onze ogen zichtbaar is. Maar wat ziet Chandra? Röntgenlicht. Heldere, harde activiteit.
Hubble voegt optische infrarood- en ultraviolette lagen toe. Je krijgt een schitterend veld. Daar worden zeer actieve jonge sterren geboren. Er komt veel stof en gas bij kijken.
Het is chaotisch. Mooie chaos.
M94: De sterrenuitbarsting
Rechtsonder verschuift de focus.
NGC 4736 ook bekend als M94. Het bevindt zich in Canes Venatici, op ongeveer 19 miljoen lichtjaar afstand. Het is een spiraalstelsel. Maar kijk naar de kern. Buiten dat ovale midden bevindt zich een ring. Een ‘starburst’-ring.
Er vormen zich daar voortdurend nieuwe sterren. Chandra-röntgenstralen leggen een laag over zichtbaar licht. Dat zichtbare licht kwam van astrofotografen op de grond. Samenwerking.
Donkere materie
Tenslotte de afbeelding linksonder. ZwCl 0024 1652.
Dit is geen enkel object. Het is een cluster van sterrenstelsels. Vijf miljard lichtjaar verwijderd in Vissen. Chandra onthult oververhit gas. Rood weergegeven. Dit gasreservoir bevat meer massa dan alle sterrenstelsels in de cluster samen.
Dat is zwaar.
Hubble-gegevens helpen astronomen iets heel anders af te leiden. Donkere materie. Onzichtbaar maar aanwezig. Dingen bij elkaar brengen.
Zien met oren
De afbeeldingen zijn niet de enige uitvoer.
NASA heeft sonificaties voor drie van deze objecten opgenomen. NGC 36 3. M94. En ZwCl 00 52 5.
Gegevens worden geluid. Je kunt de nevel horen. Hoor de melkweg. Ervaar de ruimte via een ander zintuig.
Moet de ruimte stil zijn? Niet in deze bestanden.
