De wereld kijkt naar de nieuwste Ebola-uitbraak. Het bevindt zich nu in de Democratische Republiek Congo. Overstromend naar Oeganda. Maar het virus is niet het enige verhaal hier.
Epidemiologen waarschuwen voor iets anders. Een dringende, scherpe waarschuwing over het vacuüm dat ontstaat door verdwijnende fondsen. Ja, het wereldwijde pandemische risico voor deze soort is laag. Maar de infrastructuur die bedoeld is om dit te stoppen, holt uit. Snel.
De VS trokken begin 2024 de stekker uit de Wereldgezondheidsorganisatie. Of was het 2025? De tijdlijn vervaagt naarmate de bezuinigingen dieper bijten. De budgetten voor 26/27 werden verlaagd. Het personeel liep weg. Te veel personeel.
“Het vertrek van Amerika uit de WHO is feitelijk rampzalig geweest.”
Dat is Adriaan Esterman. Universiteit van Adelaide. Hij is bot. Hij ziet de onderfinanciering als de echte crisis die achter de ziekte schuilgaat.
Het getallenspel
5 mei. Toen kreeg de WHO de waarschuwing. Een gezondheidswerker. Symptomatisch sinds 24 april. Koorts. Braken. Bloedingen. Het klassieke verschrikkelijke trio plus intense malaise.
Medio 17 mei werd het tot een noodtoestand verklaard. Een internationale zorg. De cijfers waren lelijk.
- 336 vermoedelijke gevallen
- 88 dood
Het is de Bundibugyo-soort. Niet Zaïre. Bundibugyo doodt 20% van zijn slachtoffers. Misschien 50%. Het varieert. Maar 50% is een muntje voor je overleving. En op dit moment wordt de munt omgedraaid in Oost-Afrika.
Geen schild voor dit beest
Hier is de kicker. We hebben twee erkende vaccins. Maar alleen voor de Zaïre-soort. Die doodt tot 90% van de mensen. Het is de slechte acteur van voorgaande jaren. We hebben kogels voor dat doel.
Voor Bundibugyo? Niets gelicentieerd. Er bestaan proeven bij apen. Niet-menselijke primaten droegen hun steentje bij. Mensen hebben niets. Nog.
Inperking is dus alles wat er is. Fysieke barrières. Strenge protocollen. Een race tegen de klok om muren te bouwen voordat het virus ze doorbreekt.
Oxford werkt aan iets nieuws. Ze werkten samen met Moderna. Een veelzijdige kandidaat. Eén schot gericht op meerdere filovirussen. Marburg. Zaïre. En Bundibugyo. RNA-virussen. Dodelijke hemorragische koorts. De enge familie van ziekteverwekkers.
Esterman wil dit versneld doen. Nu. “We kennen Bundibugyo al twintig jaar”, zegt hij. “We hebben nog steeds geen vaccin. Dit zijn de kosten van die kloof.”
Hij stelt dat we de zaken kunnen versnellen. Parallelle proeven. Adaptieve ontwerpen. Meer geld. Het betekent niet dat er bochten moeten worden afgesneden. Het betekent sneller bewegen zonder de veiligheidsregels te overtreden.
Waarom de vertraging?
Raina MacIntyre ziet het anders. Ze is in Sydney. Universiteit van NSW. Ze wijst op een grimmige economische realiteit.
Waarom zijn er geen vaccins voor deze obscure stammen? Geld. Altijd geld.
“90 procent van de geneesmiddelenontwikkeling is bestemd voor landen met een hoog inkomen.” Dat is het probleem. Ebola treft landen met lage inkomens. Beleggers kijken elders. De winstmarges op het platteland van Centraal-Afrika zingen niet hetzelfde liedje als de cholesterolmedicijnen in Londen of New York.
Maar de technologie verandert dingen. mRNA is snel. Zeer snel. MacIntyre gelooft dat vaccins voor Bundibugyo nu snel kunnen worden gebouwd. Als iemand ze financiert. Als iemand er genoeg om gaf.
Ga niet in de wachtkamer zitten
Zal het mondiaal gaan? MacIntyre zegt onwaarschijnlijk. Ebola zweeft niet in de lucht. Het verspreidt zich niet zoals SARS-CoV-2 of de griep. Maar gevallen met ‘laag risico en hoge gevolgen’? Die gebeuren. Reizigers vliegen uit. Koorts treft op 30.000 voet. Ze landen op Heathrow of JFK.
Ze maakt zich zorgen over de triagekamer.
Stel je voor dat je met koorts de Eerste Hulp binnenloopt. De verpleegkundige vraagt of u onlangs heeft gereisd. Jij liegt. Of je vergeet het. Of ze vraagt het niet.
“Je zou drie uur naar de wacht kunnen worden gestuurd. Je zit daar. Je besmet andere mensen.”
Dat is hoe ziekten over grenzen heen gaan. MERS. Ebola. Hantavirus. Mazelen. Ze rijden allemaal op vliegtuigen, treinen en bussen.
Het advies van MacIntyre is eenvoudig. Vraag elke koortspatiënt waar ze zijn geweest. Quarantaine indien nodig. Het is ouderwetse geneeskunde. Het is langzaam. Het werkt.
De vaccins zullen komen. Misschien. Eventueel. De technologie bestaat. De partners zijn op één lijn. De wetenschap is solide. Maar wie betaalt? Wanneer? Dat is de vraag waar niemand in Genève momenteel een antwoord op lijkt te hebben.
