Garry Shandling vertelde niet alleen grappen. Hij ontleedde de handeling van het hen vertellen terwijl hij het deed. Geboren in Chicago in 1949 en opgegroeid in Tucson, Arizona, belandde hij uiteindelijk in Los Angeles met een marketingdiploma aan de Universiteit van Arizona en een appeltje te schillen met formuletelevisie.
Begin jaren zeventig schreef hij voor sitcoms als Sanford and Son en Welcome Back, Kotter. Hij had een hekel aan de sleur. De gescripte punchlines voelden hol aan. Dus ging hij het podium op. Zijn stand-uproutine was een masterclass in zeurende zelfspot. Hij leunde op zijn eigen neurosen. Het werkte.
Zijn tv-debuut kwam in 1981 op The Tonight Show. In 1983 was hij een frequente gastpresentator. De opvolger van Johnny Carson? Misschien. Maar Shandling had grotere plannen dan het hosten van een traditioneel bureau voor laat op de avond.
De vierde muur doorbreken voordat het cool was
In 1986 ging It’s Garry Shandling’s Show in première op Comedy Central. Het was raar. Het was gewaagd. Het veranderde de manier waarop het publiek televisie consumeerde.
Shandling speelde zichzelf. Een gefictionaliseerde versie die wist dat hij in een sitcom zat. Hij liep door muren heen. Hij sprak rechtstreeks tegen de camera. Hij brak voortdurend de ‘vierde muur’. Dit was niet zomaar een gimmick. Het was een deconstructie van het medium. De show duurde vier seizoenen en eindigde in 1990. Het bewees dat het publiek slim genoeg was om verhalende games aan te kunnen.
Hij had in die rijstrook kunnen blijven. In plaats daarvan draaide hij zich naar de kabel.
De vlijmscherpe realiteit van The Larry Sanders Show
In 1992 lanceerde Shandling The Larry Sanders Show op HBO. Hij presenteerde binnen de show een fictieve talkshow op de late avond. De setting was de gruizige, echte machinerie van de televisieproductie.
De serie bood een cynische kijk op de industrie. Je had narcistische beroemdheden. Hebzuchtige agenten. Misantropische schrijvers. En lankmoedig personeel dat probeert het licht aan te houden.
Jeffrey Tambor speelde de onbewuste sidekick van Garry. Rip Torn was de producer die iedereen leek te haten, inclusief zichzelf. Shandling kreeg gunsten van zijn echte vrienden. Ongeveer 200 beroemdheden verschenen als zichzelf. Denk aan Stephen Colbert, Jon Stewart en Robin Williams die langskomen op de set.
De critici vonden het geweldig. Het leverde alle zes seizoenen Emmy-nominaties op voor uitstekende comedyseries. In 1998 namen Shandling en schrijver Peter Tolan de Emmy mee naar huis voor uitmuntend schrijven. Ze hebben de belegeringsmentaliteit van de showbizz beter dan wie dan ook vastgelegd.
Films, stemwerk en een blijvende erfenis
Shandling hield zich niet aan televisie. Hij waagde zich aan film. Hij speelde in Hurlyburly (1998) en Trust the Man (2005). Hij schreef en speelde in de sciencefictionkomedie What Planet Are You From? in 2000. Deze ontplofte in de kassa. Het publiek was er toen nog niet klaar voor.
Hij leende ook zijn stem aan animatie. Hij was de schildpad in Over the Hedge (2006). Hij vertolkte de stem van een computergeanimeerd stekelvarken in Jon Favreau’s The Jungle Book (2016).
Zijn invloed reikte verder dan alleen acteren. De autobiografie van Larry Sanders, Confessions of a Late Night Talk Show Host, werd in 1998 gepubliceerd. Het was “zoals verteld” aan Shandling. Een meta-fictieve biografie van zijn fictieve personage.
Garry Shandling stierf op 24 maart 2016 in Los Angeles. Hij was 66.
Twee jaar later keek de sector terug. Judd Apatow regisseerde The Zen Diaries of Garry Shandling. Deze tweedelige documentaire beschrijft zijn leven en creatieve proces. Het toonde de man achter de meta-humor. Een komiek die weigerde het spel volgens de regels van iemand anders te spelen.
Hij liet een blauwdruk achter. Eén waarin eerlijkheid de clou was. En de structuur brak altijd.
