Vergif. Dat was het verhaal. Het gefluister van de wind in het 16e-eeuwse Italië. De Medici-familie? Dood door arsenicum. Vermoord door verwanten. Het paste bij het drama. De rijkdom. De kracht. Maar archeologen keken naar de botten. Ze hebben het DNA gesequenced. En de waarheid is minder pittig, koortsachtiger.
De familie die Rome financierde
Eerst wat context. De Medici waren niet alleen rijk. Ze bouwden de grootste bank van Europa. In de 16e eeuw veranderden ze geld in macht. Vier pausen. Twee Franse koninginnen. Een dynastie die de Renaissance zelf vorm gaf. Ze betaalden Michelangelo. Ze financierden kunstenaars. Ze waren onaantastbaar. Of zo leek het.
Toen begonnen de koortsen.
Onder Cosimo I, de groothertog van Toscane, werd de stamboom flink gesnoeid. Vijfentwintig jaar. Minstens vijf familieleden zijn verdwenen. Allemaal te hoge, brandende koorts. Hofartsen noemden het ‘tertiaanse koorts’. Moderne medici zouden het symptoom herkennen. Hoge hitte. Keert elke derde dag terug. Klassieke malaria. Maar mensen hielden van een beter verhaal. Vergif. Bedrog.
Twee broers. Eén proef.
Wetenschappers wilden het zeker weten. Daarom hebben ze twee zonen van Cosimo opgegraven. Kardinaal Giovanni. Groothertog Francesco I. Beiden dood. Beide beroemd. De onderzoekers, een team van Yale, de Universiteit van Pisa en elders, haalden oud DNA uit hun overblijfselen. Het onderzoek, gepubliceerd op 17 juni in iScience, was eenvoudig van opzet, complex van resultaat.
Zijn ze gestorven door gif?
Nee.
Het DNA schreeuwde Plasmodium falciparum. De parasiet die de ergste malaria veroorzaakt. Overgedragen door muggen. Gedijen in de moerassen rond Florence.
“Nu kunnen we met wetenschappelijke zekerheid zeggen dat malaria… groothertog Francesco de’ Medici heeft gedood.” – Valentina Giuffra, medisch historicus, Universiteit van Pisa
De botten vertelden het hele verhaal. In de rechtbankverslagen werd bloedvergieten genoemd? Dat was tegen koorts. De parasieten waren er. In de botmatrix. Vijf eeuwen wachten tot een laboratorium ze leest.
Meer dan één bug
Hier wordt het interessant.
Groothertog Francesco? Hij had een dubbel probleem. P. falciparum. Plus Plasmodium malariae. Nog een malariaparasiet. Een mix. Een zware klap. Dit verklaart waarom hij en zijn vrouw in 1587 zo snel stierven. De geruchten gingen dat broer broer vermoordde. De wetenschap zegt dat broer en vrouw stierven aan dezelfde moeraswants.
Kardinaal Giovanni stierf eerder. In 1562. 19 jaar oud. Hij had slechts P. falciparum. Maar deze soort was raar. Uniek. Gemuteerd op manieren die wetenschappers nog nooit hadden gezien. Vergelijkbaar met oude Europese soorten, zeker. Maar twee genetische veranderingen vielen op. Nieuw. Onbekend.
Evolutie in de botten
Waarom is de parasiet van een dode hertog vandaag de dag zo belangrijk voor ons?
Alexander Ochoa, evolutiebioloog aan Yale, ziet een raam.
“De studie van oud DNA biedt… een venster voor het begrijpen van de evolutie… wat wetenschappers kan helpen beter te begrijpen hoe… ziekteverwekkers zich aanpassen.”
Malaria evolueert. Het verandert. Het verbergt zich in de geschiedenis. Door deze mutaties te lezen, kunnen onderzoekers volgen hoe de parasiet zich door de eeuwen heen heeft aangepast. Hoe het Europa heeft overleefd. Hoe het zich nu zou kunnen gedragen.
Het is niet alleen een opgeloste cold case. Het is een tijdlijn. Van ziekte. Van overleven. De Medici zijn niet met een dolk gestorven. Ze stierven in de hitte. In het moeras.
En we bestuderen nog steeds de bug die dit heeft veroorzaakt. 🦟
