Een despotische president die de Britse wetenschap heeft gevormd

10

Joseph Banks observeerde niet alleen de natuur. Hij beheerste het.

Hij werd in 1743 in Londen geboren en erfde een enorm fortuin dat hem de vrijheid gaf om zonder financiële zorgen wetenschap te beoefenen. Toen hij twintig was, had hij Newfoundland en Labrador al bezocht en planten en exemplaren verzameld. Het was maar een voorgerecht.

Hij is vooral bekend vanwege zijn driejarige reis rond de wereld met kapitein James Cook van 1768 tot 1771. De reis bracht hen naar de Stille Oceaan, Nieuw-Zeeland en Australië. Banken verzamelden duizenden planten- en natuurhistorische exemplaren. In 1772 reisde hij ook naar IJsland. Zijn collecties waren niet alleen voor de show. Hij was geobsedeerd door economische planten. Hij wilde weten welke gewassen naar nieuwe landen konden worden gebracht om handel en landbouw te bevorderen.

Zijn invloed groeide met zijn titel. In 1778 werd hij president van de Royal Society. Hij bekleedde deze functie tweeënveertig jaar. Dat is een lange tijd om de macht in een organisatie te behouden. Hij verbeterde de status van de wetenschap in Groot-Brittannië. Hij bevorderde uitwisselingen met onderzoekers uit andere landen. Maar zijn leiderschapsstijl was niet zachtaardig. Veel geleerden beschuldigden hem van buitensporig gezag. Ze noemden hem ‘despotisch’. Hij leidde de Royal Society met ijzeren vuist. In 1781 werd hij tot baron benoemd. In 1795 werd hij benoemd tot Commandeur in de Orde van het Bath. Twee jaar later trad hij toe tot de Privy Council.

Banks was ook een serieuze onderzoeker, hoewel zijn politieke activiteiten vaak zijn wetenschappelijke bijdragen overschaduwden. Hij was de eerste die erop wees dat tarweroestschimmel en berberisschimmel één en hetzelfde organisme zijn. Dit besef kwam in 1805. Het was een belangrijke stap in het begrip van de plantenpathologie. Hij voerde ook aan dat buideldieren primitiever waren dan zoogdieren uit de placenta. Hij was de eerste die dit verschil aantoonde.

Als eredirecteur van de Royal Botanic Gardens in Kew, nabij Londen, breidde hij het bereik van de tuin uit. Hij stuurde plantenverzamelaars naar verschillende landen. Zijn huis werd een centrum voor de uitwisseling van ideeën. Wetenschappers stroomden naar zijn huis. Ze bespraken en wisselden van gedachten. De omgeving was intens.

Zijn nalatenschap is zowel fysiek als institutioneel. Zijn herbarium wordt als een van de belangrijkste beschouwd. Zijn bibliotheek, een belangrijke verzameling natuurhistorische werken, bevindt zich nu in het British Museum. Banks’ Florilegium, een verzameling botanische gravures, is een ander belangrijk onderdeel van zijn archief. Het werd samengesteld door Banks en was gebaseerd op tekeningen van de Zweedse botanicus Daniel Solander. Deze tekeningen zijn gemaakt tijdens de reis van Cook in 1768–1771. Het boek verscheen pas in 1989 in zijn geheel. De vertraging heeft te maken met de enorme omvang van zijn collectie. Het duurde ruim twee eeuwen voordat hij volledig kon presenteren wat hij had verzameld.

Banks stierf in Isleworth, Londen in 1820. Hij liet een veranderd wetenschappelijk landschap achter. De Royal Society was sterker. Kew Gardens was wereldwijd verbonden. De vraag blijft of zijn despotisme nodig was om deze resultaten te bereiken. Het archief suggereert van wel. Het grote aantal exemplaren spreekt voor zich. Onder zijn toezicht ging de wetenschap vooruit, of de gemeenschap dat nu leuk vond of niet.

попередня статтяSteve Allen: De man die de late night-televisie heeft uitgevonden
наступна статтяHet echte zomerwaterschuldgevoel: waarom je tuin meer verspilt dan je douche