De ‘doomsday-gletsjer’ van Antarctica staat op het punt weer een ledemaat te verliezen.
De drijvende ijsplaat voor de Thwaites-gletsjer. Degene die bekend staat als de Thwaites Eastern Ice Shelf. Het is onthecht. En daarmee gaan de remmen van een van de snelst smeltende gletsjers ter wereld nog verder achteruit.
‘De uiteindelijke ondergang zou plotseling kunnen gebeuren’, zegt Rob Larter van de British Antarctic Survey. Hij is erop voorbereid. Zozeer zelfs dat de British Antarctic Survey al een persbericht heeft opgesteld. Een ‘overlijdensbericht’. Klaar om te gaan als ze overrompeld worden.
Thwaites is niet alleen een gletsjer. Het is ongeveer zo groot als Groot-Brittannië. Het is momenteel verantwoordelijk voor vier procent van alle mondiale zeespiegelstijging. Maar dat getal? Het is klein vergeleken met wat er gaat komen.
Als Thwaites volledig instort, veroorzaakt dit een domino-effect over de West-Antarctische ijskap. Drie meter zeespiegelstijging. Kusten opnieuw getekend. Hele steden kwamen onder water te staan. Niet misschien. Eventueel.
Het betreffende schap, TEIS, beslaat ongeveer 1.500 vierkante kilometer. Dat is groter dan Londen. Het is 350 meter dik. Of dat was het ook. Satellietbeelden laten zien dat het barst. Scheuren die wijd opengaan.
Christian Wild, onderzoeker aan de Universiteit van Innsbruck, bekijkt de gegevens. Hij ziet een voorruit breken. Grote stukken vallen gewoon weg.
Gratis nieuwsbrief? Zeker, meld je later aan. Kijk voorlopig naar de breuken.
Er ontstaan enorme wonden rond het ‘vastzetpunt’. Dat is de rand op de oceaanbodem die de plank op zijn plaats houdt. Ook langs de ‘aardingslijn’. Waar de gletsjer daadwerkelijk de zee raakt en begint te drijven.
Karen Alley van de Universiteit van Manitoba was er onlangs bij. Ze herkent het ijs niet eens meer. In 2020 was de plank dik. Sterk. Nu? Het is dun. Zwak. Het wordt tegen dat vastzetpunt geslagen en scheurt zichzelf uiteen.
Het is van een stabiliserend anker veranderd in iets dat splijt op de plek waar het vroeger stabiel bleef.
De snelheid is de echte kicker.
De ijsstroom is sinds januari 2020 verdrievoudigd. We kijken naar ruim 2.000 meter per jaar. Wild noemt het gek. Alleen al in de afgelopen vijf maanden? Het versnelde nog meer. Het is in vrije val.
Er duiken ook nieuwe kloven op langs de aardingslijn. Ted Scambos, van CU Boulder, zegt dat deze verschenen toen de plank versnelde. De ijsplaat scheurt weg van de eigenlijke gletsjer.
Wanneer zal het volledig breken?
Larter zegt dat proberen het instorten van ijsplaten te voorspellen hetzelfde is als aardbevingen proberen te voorspellen. Je weet dat er iets aankomt. Je weet gewoon niet wanneer. Op een dag ziet het er intact uit. Het volgende, het volgende satellietbeeld toont een puinhoop. Of misschien niet. Misschien zien we het over een jaar nog steeds kraken.
Verwacht niet dat een ijsberg in Titanic -stijl wegdrijft. De geografie laat het niet toe. Het losgekomen ijs zal waarschijnlijk in de buurt blijven plakken. TEIS breekt sowieso niet af in één gigantische plaat. Het is al gebroken.
Dit is het punt waar iedereen het bij het verkeerde eind heeft.
Grote ijsbergen zorgen voor geweldige krantenkoppen. Ze verhogen de zeespiegel niet. Waterverplaatsing is basisfysica. Waar het om gaat is steun.
De plank fungeert als een dam. Een rem. Wanneer de plank stand houdt, beweegt de gletsjer langzaam. Wanneer de plank faalt? De gletsjer versnelt.
Wild en zijn team laten zien dat tussen 2020 en nu de ijsstroom achter deze falende plank met 33 procent is toegenomen. De steunberen zijn verdwenen. Volgens deze statistiek? De plank is al mislukt.
Dus wat gebeurt er daarna?
Meer ijs verlaat Antarctica. Er komt meer water in de oceaan terecht. Scambos houdt vol dat dit geen onmiddellijke crisis is. Het is langzamer dan een filmramp. Decennia, geen dagen. Maar het verandert het traject. Thwaites gaat sneller richting een bijdrage van 10 of zelfs 20 procent aan de stijging van de zeespiegel.
Tegen 2067? Daniel Goldberg, van de Universiteit van Edinburgh, schat dat Thwaites 190 gigaton ijs per jaar zal afwerpen. Dat is een stijging van 30 procent ten opzichte van vandaag. Het komt overeen met het totale ijsverlies van heel Antarctica op dit moment.
Sinds de jaren negentig, merkt Alley op, zijn ijsplaten aan het destabiliseren. Pine Island-gletsjer naast de deur? Het gebeurt daar ook.
IJsplateaus blijven alleen stabiel als het koud is. Zowel de oceaan als de atmosfeer moeten koud zijn.
Wij zijn de planeet aan het opwarmen. De oceaan is warm. De lucht is warm.
We zijn de ijsplaten aan het verliezen. Precies zoals verwacht.
Gewoon… sneller dan iemand had gehoopt.
